Museum Dijkmagazijn de Heul

Afbeelding: Impressie van een moerasgebied, gezien vanaf de Kaaidijk Foto Ben van der Werf

Presentatie ontstaansgeschiedenis Tull en ’t Waal en Schalkwijk

Op zondag 26 juli 2026 van 11.00 tot 16.00 uur is museum Dijkmagazijn De Heul aan de Provincialeweg 70 in Schalkwijk geopend. Om 14.00 uur verzorgt het museum een presentatie met als titel: 'De ontstaansgeschiedenis van Schalkwijk en Tull en 't Waal'. De presentatie duurt ongeveer een half uur. We nemen u mee naar de tijd van de ontginningen en ver daarvoor.

De presentatie past bij de nieuwe wisseltentoonstelling “Tull en ’t Waal en Honswijk door de eeuwen heen”. De geschiedenis van de voormalige gemeente Tull en ’t Waal, inclusief het Rietveld, komt in beeld door middel van foto’s, knipsels en voorwerpen. De onderwerpen zijn zeer verschillend. Zo komen markante gebouwen en markante personen in beeld. Verder is er aandacht voor inmiddels verdwenen winkels en allerlei andere vormen van bedrijvigheid. En natuurlijk komt de Nieuwe Hollandse Waterlinie aan bod, met als extra archeologische vondsten uit de Romeinse tijd uit de omgeving van fort Honswijk.

Afbeelding: Smederij Boumans aan de Waalseweg 34 omstreeks 1920.

Foto: Collectie Wim van den Heuvel

Wisseltentoonstelling “Tull en ’t Waal en Honswijk door de eeuwen heen”

In deze wisseltentoonstelling besteden we aandacht aan Tull en ’t Waal en Honswijk. In de 18e eeuw waren dat afzonderlijke bestuurlijke eenheden (“gerechten”). We vertellen over mensen, over bestaande en verdwenen activiteiten en over bestaande en verdwenen gebouwen in de voormalige gemeente Tull en ’t Waal. Daartoe rekenen we ook de kant van de Waalseweg die vóór 1962 tot het grondgebied van de gemeente Schalkwijk behoorde. De gemeente Tull en ’t Waal was een kleine gemeente, met zo’n 500 inwoners en een oppervlakte van 871 hectare maar hechtte toch aan haar zelfstandigheid. In de school in de Molenbuurt (in Tull) was een raadszaal. In 1962 volgde de fusie met de gemeentes Schalkwijk en Houten.

De geschiedenis komt in beeld door middel van foto’s, knipsels en voorwerpen. Onderwerpen die aan de orde komen zijn:

• De eerste bewoning uit de Romeinse tijd en daarvóór, mede aan de hand van enkele archeologische vondsten.

• De verdere ontginningen vanaf de 10e tot de 12e eeuw en de ontstaansgeschiedenis van de latere drie kernen: Honswijk, Tull en ’t Waal.

• De twee openbare scholen (in Honswijk en ’t Waal) en de twee latere bijzondere scholen: de School met de Bijbel, anno 1896 en de Katholieke school, anno 1922.

• Boerenbedrijven verspreid over de hele gemeente, vooral veeteelt en fruitteelt.

• De Hervormde kerk, ambachtslieden en enkele winkels in ’t Waal. Daar woonden ook de meeste arbeiders.

• De Biesbossche molen, annex bakkerij, in Tull.

• De Nieuwe Hollandse Waterlinie.

schalkwijkse vlag

Schalkwijkse vlag

Als u een Schalkwijkse vlag wilt bestellen of een vraag heeft aan de vrijwilligers van het museum stuur ons dan een mailtje. Kijk bij http://www.museuminschalkwijk.nl/contact.html

Trek eens een laatje open

Museum Dijkmagazijn De Heul in Schalkwijk (Provincialeweg 70) is iedere laatste zondag van de maand (behalve december) geopend van 11 tot 4 uur. Je verwacht het misschien niet maar het museum heeft ook zaken in huis van 500 tot 2.000 jaar oud. De kleinere vondsten zijn opgeborgen in houten laatjes, bijvoorbeeld Romeinse kisthandgrepen van brons. De hangreep bestaat uit twee vissen met de neus naar elkaar toe. Verder liggen er nog veel meer verrassingen in de laatjes, onder andere gevonden in de gracht van kasteel Schalkwijk. Kom eens kijken wat er allemaal verder in de laatjes ligt.

2000 jaar geschiedenis in museum

In het museum is van alles te zien over de ruim 2000 jaar oude geschiedenis op het Eiland van Schalkwijk. Die geschiedenis begint bij inheemse volken en Romeinen die woonden op de hoge gronden langs de Lek. Daarvan zijn archeologische vondsten te zien. Ongeveer 500 jaar oud zijn de vondsten uit de gracht van het kasteel (ridderhofstad) Schalkwijk.

Dat kasteel is er niet meer, wel een maquette van ruim één bij anderhalve meter groot. Te zien is hoe Johan Strick van Linschoten, maarschalk van het Sticht, in 1651 het kasteel belegert om een einde te maken aan het opdragen van de mis in de kapel van het kasteel. Behalve het kasteel is ook het omliggende terrein te zien, inclusief grachten en de huidige tuin van Jonkheer Ram.

Het museum laat steeds wisselende tentoonstellingen zien over de geschiedenis van de dorpen Schalkwijk en Tull en ’t Waal. Deze keer staan de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw centraal. Met foto's, voorwerpen, advertenties en heel veel blikken van koffie, thee, beschuit en nog veel meer.

Verrassende voorwerpen in museum in Schalkwijk

In het museum zijn voorwerpen voor bezoekers van alle leeftijden. Kinderen mogen spelen met ouderwets speelgoed. Hun ouders en grootouders kunnen herinneringen ophalen aan het leven in vroeger tijden

In de afgelopen jaren heeft het dorpsmuseum van Schalkwijk en Tull en ’t Waal veel voorwerpen ontvangen. In regelmatig wisselende tentoonstellingen is daarvan een deel te zien. Zo is er nu een tentoonstelling over nuttige en fraaie handwerken uit de vorige eeuw. Om meer te kunnen laten zien van de giften is er nu ook een speciale tentoonstelling met tientallen meest uiteenlopende giften. Een voorbeeld is het geëmailleerde bord van UTD-veevoeders. Dit laat een verleden zien wat al lang niet meer bestaat. Het bord zat aan de muur van een boerderij aan de Lange Uitweg in Tull en 't Waal waarvan de boer als nevenberoep ook veevoer verkocht. Het merk bestaat niet meer en veevoer wordt tegenwoordig verkocht in bulk door grote bedrijven.

De vrijwilligers van het museum zijn dit jaar bezig met het controleren en fotograferen van de giften. Dat leidt soms tot verrassende ontdekkingen. Zo kregen wij jaren geleden een doosje van bakeliet. Het stond genoteerd als huishoudelijk voorwerp. Zo was het in het verleden gebruikt. De tekst “Kart Vorl. IFH 16/18” laat echter zien dat het een ontstekerdoosje is van een Duitse Veldhouwitser die is gebruikt in de Tweede Wereldoorlog.

Voor meer alledaagse en bijzondere voorwerpen uit uw eigen verleden kom zelf kijken in het dorpsmuseum van Schalkwijk en Tull en ’t Waal.

Waardering

Dat het museum wordt gewaardeerd, blijkt uit de selectie van de giften die het museum in de afgelopen jaren heeft gekregen. Van alledaagse voorwerpen die tegenwoordig niet meer zo alledaags zijn tot bijvoorbeeld een maquette annex collectebus van de sporthal die in 1967 in Schalkwijk is gebouwd. Het museumgebouw, voorheen het hoofdmagazijn van het Hoogheemraadschap van de Lekdijk Bovendams, is op zich ook al de moeite waard om te bekijken.

Giften

Behalve wisseltentoonstellingen is in Museum Dijkmagazijn De Heul een selectie uit de giften die in de afgelopen jaren zijn ontvangen.

Sinds de oprichting meer dan twintig jaar geleden heeft het museum van inwoners van Schalkwijk en Tull en ’t Waal en omliggende plaatsen meer dan duizend kleine en grote voorwerpen gekregen. Deze voorwerpen worden vaak gebruikt bij tentoonstellingen over een bepaald thema. Deze keer zijn de voorwerpen zelf het thema. In het museum is een kleine selectie te zien. De rieten wieg uit 1906, gevlochten door Kees van Gent van de Achterdijk, is een van oudste voorwerpen. Vergelijkbaar in omvang (groot) en ouderdom is een epidiascoop projector van de firma Liesegang uit Düsseldorf.

Voorwerpen die veel jonger zijn, lijken ook al een eeuw oud. Zo beschikt het museum over een collectie 45 toerenplaatjes die gebruikt zijn op de basisschool in de jaren 80 van de vorige eeuw. De vorm is misschien “verouderd”, de onderwerpen zijn soms echter verrassend actueel. Op een van de plaatjes zingt Martin Brozius, begeleid door de Rijkspolitiekapel, het anti vandalisme lied “Jan Vandaal”.

Voor meer alledaagse en bijzondere voorwerpen uit uw eigen verleden kom zelf kijken in het dorpsmuseum van Schalkwijk en Tull en ’t Waal.

Het museum biedt de mogelijkheid om snel meer te zien over meer dan 2000 jaar geschiedenis van Tull en ’t Waal en Schalkwijk. Het museum is gevestigd in het voormalige hoofdmagazijn van het Hoogheemraadschap van de Lekdijk Bovendams. Op zich al de moeite waard. De oudste geschiedenis is zichtbaar via archeologische vondsten uit de Romeinse tijd en daarvoor. Dan maakt het museum een sprong naar de zeventiende eeuw met een grote maquette van het Kasteel van Schalkwijk.

Kasteel Schalkwijk herbouwd

Een van de ideeën ter bevordering van het toerisme op het Eiland van Schalkwijk is het herbouwen van de Ridderhofstad Schalkwijk aan de Tetwijkseweg. Dat is inmiddels gelukt! Van bouwverkeer heeft u weinig gemerkt. Het gaat om een schaalmodel van één op honderd dat is gebouwd door een van de vrijwilligers van Museum Dijkmagazijn De Heul. De maquette bestaat behalve uit het kasteel ook uit het omliggende terrein, inclusief grachten en de huidige tuin van Jonkheer Ram. In totaal is de maquette ruim één bij anderhalve meter groot.